Vervoer

Uit de benchmark bij overheidskantoren blijkt dat vervoer bij veel overheidskantoren een flink aandeel heeft in de milieubelasting (circa 40 %). Vervoer speelt dan ook een belangrijke rol op weg naar de CO2-neutrale organisatie en in de verbetering van de lokale luchtkwaliteit.

Vervoer ten behoeve van een overheidsinstantie bestaat uit:

  • woon-werkverkeer,
  • werkverkeer (dienstreizen, politiewagens, etc.),
  • verkeer door bezoekers en
  • transport van materialen en goederen.
Deze vier categorieën geven allemaal aangrijpingspunten voor milieuzorg. De maatregelen voor de diverse categorieën overlappen elkaar. Daarom staat op deze pagina een opsomming van maatregelen die kunnen leiden tot een lagere milieubelasting door vervoer.

Inhoud

Inventarisatie beginsituatie

 Om te weten wat de milieubelasting door vervoer is en welke onderdelen de meeste prioriteit hebben, is het zinvol om eerst te inventariseren wat de huidige stand van zaken is. De volgende gegevens over vervoer zijn daarbij van belang:
  • Aantal woon-werk kilometers per vervoerscategorie (openbaar vervoer, auto, fiets, overig)
  • Aantal dienstkilometers (dienstauto's, vergoede autokilometers, deelauto's, fiets, openbaar vervoer)
  • Brandstofverbruik (en emissies) door transportvoertuigen en speciale voertuigen (mobiele werktuigen)
  • De kosten van de verschillende categorieën vervoer
Als deze gegevens niet (direct) beschikbaar zijn, kunt u de hoeveelheden schatten, bijvoorbeeld: aantal medewerkers x geschatte gemiddelde woon-werkafstand x 2 x 250 werkdagen x geschat percentage dat op die manier reist. Als niet bekend is hoe ver mensen van hun werk wonen, kan die afstand geschat worden met behulp van de gemiddeldes van het CBS (2003):
  • autobestuurder 21,9 km
  • openbaar vervoer reiziger 29,1 km
  • brom-snorfiets 8,4 km
  • fietser 4,1 km
  • voetganger 0,8 km

voorbeelden

  • Kengetallen voor woon-werkverkeer om uw eigen score mee te vergelijken vindt u hier.
  • U kunt zo'n startinventarisatie ook laten uitvoeren. Voorbeeld is de Quickscan Mobiliteit voor een aantal gemeentes in Midden-Holland.
  • Nieuwegein weet door de uitgevoerde Milieu Efficiencyscan met welke maatregelen in haar voertuigenpark ze de meeste milieuwinst kan halen.

Relevante milieuwetgeving

 Eisen aan vervoer kunnen gesteld worden in de vergunning, of in (een aanvullende eis op) het activiteitenbesluit. Daarnaast gelden milieuregels voor het vervoer van gevaarlijke stoffen.
  • Als er bij een locatie regelmatig vervoersbewegingen buiten reguliere werktijden (7-19 uur) plaats vinden is een akoestisch onderzoek verplicht en kunnen naar aanleiding daarvan eisen voor geluidsbeperkende maatregelen gesteld worden.
  • De handhaver kan voor een locatie eisen dat er een onderzoek personenvervoer wordt uitgevoerd. De grens die hiervoor wordt gehanteerd ligt meestal bij 100 medewerkers, 500 bezoekers per dag of 2 miljoen transport kilometers per jaar.
  • Bij het transport van gevaarlijke stoffen gelden de regels uit het "Besluit vervoer gevaarlijke stoffen". Voor kleine hoeveelheden zijn uitzonderingsregels waardoor men hier niet zo snel mee te maken heeft.
  • Euro-normen zijn Europese emissienormen voor uitlaatgassen, die gelden voor nieuwe personenauto's, bestelauto's, vrachtwagens en bussen. Op de website van het ministerie van VROM is meer informatie te vinden over de meest recente euro-normen die van toepassing zijn.

Maatregelen

 Hieronder staat ter inspiratie een (niet complete) opsomming van mogelijke maatregelen om de milieubelasting van vervoer te verminderen.

Beleid

Vervoermanagement
  • analyse van het vervoerspatroon en stimuleren van passende vervoersmogelijkheden.
    • De site www.slimreizen.nl geeft een overzicht van ervaringen en kennis uit de dagelijkse praktijk.
    • Op www.verkeeradvies.nl vind u diverse oplossingen en praktijkvoorbeelden.
    • Mobility Mixx ondersteunt de provincie Utrecht en de gemeenten Amsterdam en Alkmaar bij de invoering en administratieve afhandeling van vervoersmanagement.
    • Het AMC heeft in 2008 "Destination Work" geïntroduceerd. Nieuwe werknemers worden voor aanvang van hun eerste werkdag stapsgewijs geadviseerd over hun nieuwe woon- werkverkeer. Met de Destination Workpas kan men de verschillende reisopties 2 maanden uitproberen.

Minder kilometers
  • Deelstoel: werkplekken voor ambtenaren in het hele land
  • transport uitbesteden (transportbedrijven kunnen vaak efficiënter werken)
  • vergaderen op de plek die de minste reisafstand oplevert
  • zoveel mogelijk vanuit 1 locatie werken
    • De gemeente Zaanstad verhuist alle organisatieonderdelen naar 1 locatie, zodat niet steeds voor overleg heen en weer tussen locaties gereisd hoeft te worden.
  • telewerken (waaronder thuiswerken) stimuleren.
    • Thuiswerkende ambtenaar levert CO2-reductie op van 2,9 miljoen ton in 2020.
    • De gemeenten Kerkrade, Heusden, Almere, Rotterdam, Dordrecht en Borsele hebben ervaring opgedaan met telewerken. Kijk op de website www.aeno-telewerken.nl voor een beschrijving van de projecten bij de 6 gemeenten. Ook vindt u op de website meer informatie over telewerken bij gemeenten.
  • teleconferencing en/of telefonische vergadermogelijkheid organiseren
  • routeplanning
  • zorg voor een eenvoudige digitale en telefonische dienstverlening waardoor burgers (en andere bezoekers) minder vaak hoeven langs te komen. Vele overheden hebben de digitale dienstverlening afgelopen jaren sterk verbeterd.
  • stimuleren dat medewerkers dichter bij hun werk gaan wonen
    • SenterNovem stimuleert korte woon-werkafstand met verhuiskostenbijdrage.
    • Rotterdam verhoogde de reiskostenvergoeding voor dicht bij hun werk wonende ambtenaren en verlaagde hem voor afstanden verder dan 27 km.

Minder stationair draaien
  • voertuigen later opstarten
    • Afvalservice Breda bespaart €25.000 per jaar door de vuilniswagens van luchtsloten te voorzien en 's ochtends later te starten.
  • voertuigen bij bruggen en in andere wachtsituaties uitzetten. Als richtlijn kan worden aangehouden dat het uitzetten van de motor zinvol is als de wachttijd minimaal 1 minuut bedraagt.

Minder autokilometers
  • stimuleren carpoolen met goede parkeerplaatsen voor carpoolauto's
  • bedrijfsauto's die simpel geleend kunnen worden
    • De dienst Sport en Recreatie van de gemeente Rotterdam heeft een Greenwheelsabonnement. Lees verder...
    • Gemeentepersoneel Winterswijk heeft deelauto ter beschikking.
  • betaald parkeren
    • Haaglanden heeft het aantal bedrijfsparkeerplaatsen teruggebracht van 20 naar 5 Lees verder...

Meer fietskilometers
  • maak gebruik van fietskoeriers
    • In Zwolle is de interne bezorgdienst overgegaan op de fiets. Lees verder... Ook andere gemeenten zoals Utrecht en Breda maken gebruik van fietskoeriers.
  • fiets van de zaak
  • Rotterdamse diensten maken gebruik van de OV-fiets. Lees verder...
  • De Regionale Ambulance Voorziening in Utrecht (RAVU) verlengt proef met fietsambulances tot 1 januari 2010.
  • Rotterdam laat klimaatmetingen doen met bakfiets. De bakfiets is voorzien van technische snufjes en meetapparatuur, waardoor geen meetwagen meer nodig is.
  • (elektrische) bedrijfsfietsen die simpel geleend kunnen worden,
    • In Rotterdam kunnen medewerkers, naast gewone, ook elektrische bedrijfsfietsen lenen
    • Bergschenhoek heeft drie bedrijfsfietsen aangeschaft. Lees verder ...
  • vergoeding fietskilometers
    • Rijksambtenaren krijgen sinds 1 juli 2008 een fietsvergoeding van 15 ct per km voor hun woon-werkverkeer. Daarvoor kregen ze slechts 5 ct per km. De vergoeding kan oplopen tot €282 per maand terwijl automobilisten max. €45 per maand krijgen.
  • vergoeding fietsreparaties en regenkleding
  • fietsreparatieservice op de werkplek
    • Bij de GGD Rotterdam kunnen medewerkers twee keer per jaar hun fiets laten nakijken en repareren. Lees verder...
  • actie om fietsen naar werk te stimuleren
    • Kampen start met e-fietsproject
    • De gemeenten Nijmegen en Hengelo (Overijssel) nemen deel aan de landelijke actie Fietsen Scoort, waar deelnemers prijzen kunnen winnen.
    • In de regio's Rijnmond en Haaglanden wordt een actie georganiseerd "Op de fiets werkt beter", waaraan diverse overheden deelnemen.
  • goede fietsparkeervoorzieningen, zowel voor medewerkers als bezoekers

Meer loopkilometers
  • schoenzolenpremie voor werknemers die te voet komen.
    • In Jette (deelgemeente van Brussel) krijgen ambtenaren die te voet naar het werk komen een schoenzolenpremie van €90 per jaar.

Meer Openbaar Vervoer
  • OV grootverbruikerscontract
    • Maassluis heeft een proef gedaan met de NS-businesscard voor medewerkers. Lees verder ...
  • goede OV informatievoorziening voor medewerkers
  • goede OV informatie op eigen routebeschrijving
  • hogere woon-werk vergoeding voor OV-reizigers
  • alleen OV vergoeden
    • Capelle aan den IJssel geeft zijn medewerkers een strippenkaart om naar het periodiek geneeskundig onderzoek te gaan. Goedkoper dan reiskostenvergoeding en de medewerkers houden ook nog een paar strippen over.
    • Bij veel overheden krijgen automobilisten geen reiskostenvergoeding voor de auto tenzij ze carpoolen. Onder andere bij de Provincie Zuid-Holland.

Vervoer over water
  • Schepen Rijkswaterstaat gaan 820.00 liter brandstof besparen
  • Start pont voor medewerkers Alphatron, Evides Waterbedrijf en Van Oord
  • Hoogheemraadschap van Delfland vervoert klei per schip. Hierdoor zijn geen vrachtladingen klei meer nodig en wordt de overlast voor omwonenden beperkt.
  • Gemeente Utrecht vermindert CO2 uitstoot vervoer van afval door ingezameld huishoudelijk glasafval per binnenschip af te voeren.

Alternatieven voor vliegen
  • Overheden huren vliegtuigen in om luchtfoto's te maken. Een alternatief is om luchtfoto's te laten maken met een kabelballon.
  • En als dan toch gevolgen moet worden, onderzoek dan de mogelijkheden om te vliegen op alternatieve brandstoffen. Het ministerie van Defensie maakte juni 2010 de eerste vlucht met een helikopter op frituurolie.

Schonere voertuigen
  • Kies voor alternatieve vervoersmidddelen
    • Stadswachten van Stadstoezicht Rotterdam rijden met Segways.
  • bij aanschaf letten op brandstofverbruik
    • Schoner wagenpark Amstelveen leidt tot betere luchtkwaliteit.
    • Kijk op de website www.duurzaaminkopen.nl/criteria voor eisen die u kunt stellen bij de aanschaf van nieuwe voertuigen
    • Met het energielabel voor auto's kunt u in één oogopslag zien hoe zuinig een auto is ten opzichte van andere auto's in die grootteklasse. Op de website van het ministerie van VROM kunt u het brandstofverbruiksboekje downloaden, waarin informatie wordt gegeven over het brandstofverbruik en de CO2-uitstoot van alle nieuwe modellen personenauto's. Het boekje wordt jaarlijks geactualiseerd. Auto's met een goed energielabel (A of B) krijgen korting op de wegenbelasting, terwijl voor auto's met een energielabel van D of slechter extra wegenbelasting betalen.
    • De website www.groenopweg.nl kan ondersteunen bij het zoeken naar auto's met een laag brandstofverbruik.
  • voertuigen voorzien van energiebesparende hulpmiddelen zoals cruisecontrol
  • alternatieve brandstoffen toepassen
  • hybride voertuigen (die een brandstofmotor combineren met elektisch rijden op brandstof en elektriciteit) aanschaffen
    • Twee van de dienstauto's van de DCMR Milieudienst Rijnmond zijn hybride.
    • Het college van de gemeente Vlaardingen rijdt in een hybride auto.
    • De provincie Groningen heeft sinds februari 2005 een hybride auto als dienstauto voor ambtenaren die veel onderweg zijn. Als de auto bevalt, schaft de provincie er mogelijk meer aan.
    • De Rotterdamse afvalverwerker ROTEB heeft een hybride vuilniswagen aangeschaft.
    • RET gaat vanaf eind 2009 twee hybride bussen testen.
  • elektrische voertuigen
  • met filters of katalysatoren voertuigen schoner maken
    • Breda beproefde in 2004 als eerste in Nederland een vuilniswagen die is uitgerust met een speciaal roetfilter dat de emissies van CO, koolwaterstoffen en fijn stof met meer dan 80% moet reduceren. Inmiddels hebben vele gemeenten het wagenpark (vuilniswagens, bestelwagens, bussen) voorzien van roetfilters. Lees meer over roetfilters en beschikbare subsidies op de website van het ministerie van VROM.
    • Filters werken niet op elk soort voertuig. Zo ontdekte de brandweer in Nieuwegein dat roetfilters op bluswagens niet werken, omdat de motor niet warm genoeg wordt.
  • oude voertuigen vervangen door nieuwere
    • Door oude vuilniswagens weg te geven zorgt Borsele dat in Albanië een goede afvaldienst opgezet kan worden. Lees verder...
    • De gemeente Hardenberg biedt medewerkers de mogelijkheid de eigen oude auto te vervangen door een modern en schoner alternatief. Lees verder...
  • Aanbesteding busvervoer
    • De gemeenten Haarlem en Tilburg drongen bij de provincie aan op schone bussen. Lees verder.... Ook de stadsregio's Haaglanden en Rotterdam vragen bij concessieverlening om schone bussen.
  • Reiskostenvergoeding koppelen aan uitstoot gekozen vervoersmiddel
    • Provincie Friesland geeft alleen nog een woon-werkreiskostenvergoeding voor "schone" auto. Lees verder...

Zuinig rijden
  • medewerkers cursus het nieuwe rijden laten volgen
    • Meer informatie: www.hetnieuwerijden.nl
    • Maassluis organiseerde in 2003 voor het personeel van de buitendienst een cursus Het Nieuwe Rijden.
    • Ambtenaren van de provincie Groningen volgden in 2005 de cursus "Het Nieuwe Rijden." Dit levert een besparing van 5-10% op het brandstofverbruik (170.000 liter/jaar). Dat betekent 7.500 tot 15.000 Euro besparing per jaar.
    • Inmiddels hebben vele ambtenaren een cursus Het Nieuwe Rijden gevolgd. Zo deden 700 ambtenaren in de regio Rijnmond een cursus en deden 450 ambtenaren uit Amsterdam een training.
  • brandstofverbruik registreren en terugkoppelen naar de medewerkers

Onderhoud voertuigen
  • goed onderhoud voertuigen
  • regelmatig de bandenspanning controleren. Volgens schattingen van de ANWB en SenterNovem bedragen de kosten van onderspanning circa 2 - 5% van de totale hoeveelheid verbruikte brandstof per jaar. Dit komt voor een benzine personenauto die 1 op 12,5 rijdt en jaarlijks 25.000 kilometer aflegt, neer op circa 25 tot 150 euro per jaar. De extra slijtage aan de banden blijkt in de praktijk ook aanzienlijk. Een onderspanning van 20% verkort de levensduur van de band met bijna een kwart en 30% onderspanning, verkort de levensduur zelfs met de helft. Kijk voor meer informatie op www.bandopspanning.nl
  • milieuvriendelijk schoonmaken van de voertuigen
    • De Roteb (reinigingsdienst Rotterdam) onderhoudt veel voertuigen, zowel eigen als voor andere gemeentelijke diensten. Voor het wassen van voertuigen gebruikt zij (speciaal voor hen ontwikkeld) wasmiddel waaruit alle overbodige geur en kleurstoffen verwijderd zijn.

Compensatie CO2-uitstoot
  • Via bedrijven die CO2-compensatieprojecten uitvoeren de CO2 uitstoot van het vervoer compenseren.
    • Rijkswaterstaat compenseert de CO2-emissie van 2000 dienstauto's door aanplant van bos. Lees verder...
    • Gemeente Ridderkerk klimaatneutraal
    • De Gemeente Boxtel compenseert haar volledige wagenpark. Zij compenseert daarmee 250 ton CO2 per jaar. Ook andere gemeenten (zoals Maassluis) doen dit.
    • Als eerste gemeente in Nederland compenseert Heerhugowaard niet alleen de kilometers van haar eigen wagenpark, maar ook het woonwerkverkeer van haar medewerkers.

Meer Weten?

Aanvullingen?

Heeft u een inspirerende actie, mooie startnotitie, een tip voor collega's geef het ons door. Met het formulier voor aanvullingen kunt u zelf tips en acties aanmelden voor de site.